Yazan: William Harris
Binaların Depreme Dayanmasını Sağlayan Teknolojiler
Türkiye’de şehirleri yerle bir eden ve binlerce insanın ölümüne neden olan yıkıcı depremler yaşanırken, bilimin hayat kurtarmada oynadığı kilit rol de açığa çıkmış oldu. Aşağıda, depreme dayanıklı binaların nasıl inşa edileceğine ilişkin bazı örnekleri görebilirsiniz.
** Yükseltici Temel
Mühendisler ve sismologlar, bir deprem sırasında binaları korumanın bir yolu olarak yıllarca taban izolasyonunu tercih ettiler. Adından da anlaşılacağı gibi bu kavram, bir binanın alt yapısını üst yapısından ayırmaya dayanır. Böyle bir sistem, değişen kauçuk ve çelik katmanlarıyla sarılmış katı bir kurşun çekirdek içeren kurşun-kauçuk yataklar üzerinde bir binanın temelinin üzerinde yükseltilmesini içerir. Çelik plakalar, mesnetleri binaya ve temele bağlar ve ardından bir deprem olduğunda, üzerindeki yapıyı hareket ettirmeden temelin hareket etmesine izin verir.
Günümüzde bazı Japon mühendisler temel izolasyonu yeni bir seviyeye taşıdı. Sistemleri aslında bir hava yastığı üzerinde bir binayı havaya kaldırmaktan geçmektedir. Binadaki sensörler, bir depremin belirgin sismik aktivitesini algılar. Sensör ağı, uyarıldıktan sonra yarım saniye içinde havayı bina ile temel arasına zorlayan bir hava kompresörü ile iletişim kurar. Hava yastığı, yapıyı yerden 3 santimetre yukarı kaldırarak onu parçalayabilecek kuvvetlerden izole eder. Deprem hafiflediğinde kompresör kapanır ve bina temeline geri döner.
**Amortisörler
Binaların depremlere karşı dayanıklı olmasına yardımcı olan bir başka denenmiş ve doğrulanmış teknoloji, otomobil endüstrisinden ilham alıyor. Arabanızdaki istenmeyen yay hareketini kontrol eden cihaz olan amortisör, zıplayan süspansiyonunuzun kinetik enerjisini hidrolik sıvıyla dağıtılabilen ısı enerjisine çevirerek titreşimli hareketlerin büyüklüğünü yavaşlatır ve azaltır. Bu sistemin depreme dayanıklı binalar tasarlarken faydalı olabileceği ortaya çıkmıştır. Mühendisler genellikle bunları bir ucu kolona ve diğer ucu kirişe bağlı olacak şekilde binanın her katına yerleştirirler. Her amortisör, silikon yağı ile dolu bir silindirin içinde hareket eden bir piston kafasından oluşur. Bir deprem meydana geldiğinde, binanın yatay hareketi, her bir amortisördeki pistonun yağı iterek depremin mekanik enerjisini ısıya dönüştürmesine neden olur.
Anahtar kelimeler: deprem, bina, temel, yapı, teknoloji, buluş, mühendislik, Türkiye, amortisör, süspansiyon, kolon, kiriş